در احاديث نبوي معتبر زيادي پيوند و ارتباط اساسي بين «بعثت» و «اخلاق» برقرار گرديده وهدف بزرگ بعثت انبياء تبيين و آشکار کردن مکارم اخلاقي اعلام شده است، بنابراين پيامبران الهي آمده اند تا با گفتار و رفتار خويش فضايل و مکارم اخلاقي را به بشريت برسانند.

بديهي است که آشنايي انسانها با مکارم اخلاقي، تنها با ثبات و دوام ارزشهاي اخلاقي، سودمند و مؤثر خواهد بود و با نسبي انگاري اخلاقي هيچ پيوندي بين اخلاق و بعثت برقرار نمي گردد و آموزشهاي اخلاقي پيامبران هيچ سودي نخواهد داشت، چون بدون پايداري ارزشها، شناخت ارزشها و آموزش مکارم اخلاقي لغو و بيهوده و حتي غيرممکن است.

پيامبر(ص)در اين رابطه فرموده اند: تنها و فقط براي اتمام مکارم اخلاقي برانگيخته شدم.(بحارالانوار، ج 16، ص 210)در اين حديث شريف نبوي تمام نمودن و به پايان رساندن و کامل کردن مکارم اخلاقي، مهمترين و بلکه تنها هدف اصلي و اساسي بعثت پيامبر(ص)معرفي شده است. آن حضرت با آوردن واژه «انما» که از ادات حصر است، انحصار هدف بعثت در اتمام مکارم اخلاقي را گوشزد نموده و اهميت بالا و جايگاه ارزشمند اخلاق اسلامي رابه همگان نشان داده اند.

مطابق اين حديث، مکارم اخلاقي با بعثت پيامبر(ص)به اتمام رسيد و کامل شد، بنابراين همواره همين مکارم اخلاق محمدي(ص)راهگشا و راهنماي بشريت خواهد بود و تنها همين سيره اخلاقي نبوي است که شايسته پيروي و متابعت مي باشد و اين حقيقت جز با مطلق بودن و جاودانگي ارزشهاي اخلاق اسلامي محقق نمي گردد و با نسبي گرايي اخلاقي بي معني و نامفهوم است.

محتواي مذکور در نقل ديگر چنين آمده که رسول خدا(ص)فرموده اند: انما بعثت لاتمم حسن الاخلاق.(کنزالعمال في سنن الاقوال والافعال، ج 3، ص 9، حديث 5215)فقط براي به اتمام رساندن حسن اخلاق برانگيخته گرديدم. در اين نقل به جاي مکارم واژه حسن آمده است و بنابراين اخلاق زيبا و نيک با بيان پيامبر(ص)به اتمام رسيد و کامل گشت و همين اخلاق نبوي تا روز قيامت اخلاق نيک و پسنديده الهي خواهد بود.

در حديث ديگري پيامبر(ص)فرمودند: اِنما بعثت لاتمم صالح الاخلاق.(همان، ج 11، ص 191)فقط براي به اتمام رساندن اخلاق شايسته برانگيخته شدم. در اين حديث نبوي اتمام اخلاق صالح و شايسته هدف بعثت مي باشد، بنابراين اخلاقي که صلاحيت دارد همه آن را محور برنامه زندگي خويش قرار دهند تنها اخلاق نبوي است، چون اخلاق صالح را پيامبر(ص)به اتمام رساند و تکميل کرد و اين اخلاق شايسته تغيير نمي يابد و جاويدان است و همه اقوام و ملل بايد به آن آراسته گردند.

در روايت ديگري پيامبر(ص)فرموده اند: انما بعثت لاتمم صالح الاعمال: فقط براي تمام نمودن کارهاي صالح برانگيخته شدم. در اين حديث به جاي اخلاق کلمه اعمال وارد شده است و هدف بعثت به اتمام رساندن کارهاي شايسته اي قرار گرفته که صلاحيت آن اعمال ابدي است.

جابر بن عبدا... انصاري در حديث ديگر نقل کرده که پيامبر(ص)فرمود: ان ا... تعالي بعثني بتمام مکارم الاخلاق و کمال محاسن الاخلاق.(کنزالعمال في سنن الاقوال والافعال، ج 11، ص 187)خداي متعال مرا براي تمام کردن مکارم اخلاقي و کامل نمودن محاسن اخلاقي برانگيخت. در متن اين حديث نبوي واژه هاي تمام و کمال هر دو آمده و هدف بعثت تمام نمودن و کامل کردن ارزشهاي اخلاقي گزارش شده است، بنابراين همه مکارم اخلاقي به طور کامل با بعثت پيامبر(ص)در اختيار بشر قرار گرفت. اين ارزشها سرمايه اي جاويدان و ابدي براي انسان سازي و تکامل است.

امام رضا(ع)از پدر و اجداد خويش نقل کرده اند که پيامبر(ص)فرمود: علَيکم بمکارم الاخلاق فان ا... عزوجل بعثني بها.(بحارالانوار، ج 69، ص 375 و ج 71، ص 420)بر شما باد به مکارم اخلاقي، همانا خداوند عزوجل مرا براي آنها برانگيخت. در اين حديث رضوي(ع)، هم پيوند اساسي بعثت و اخلاق يادآوري شده و هم بر وجوب و لزوم آراستگي به مکارم اخلاقي که پيامبر(ص)آموزش داده اند تأکيد شده است. بنابراين آموزش مکارم اخلاقي هدف بعثت است و بايد همه انسانها از اين دستاورد جاويدان بعثت بهره برداري نمايند و کوشش کنند متخلق به اين مکارم اخلاقي شوند.

بديهي است که امر به روي آوردن همه انسانها به مکارم اخلاقي که پيامبر(ص)آموزش داده با نسبي انگاري مکارم اخلاقي در تضاد است.

در حديث ديگر امام باقر(ع)از امام علي(ع)نقل کرده اند که شنيدم رسول خدا(ص)فرمود: بعثت بمکارم الاخلاق و محاسنها و استتمام المعروف اَفضل من ابتدائه.(همان، ج 69، ص 405)براي مکارم و محاسن اخلاقي برانگيخته شدم و به اتمام رساندن و تمام نمودن معروف بهتر از آغاز و ابتداي آن است. مطابق اين حديث گرچه پيامبران پيشين آغازگر آموزش مکارم و محاسن اخلاقي بوده اند، اما پيامبر(ص)براي همين آموزش مکارم اخلاقي آمد و آن کار معروف انبياء گذشته در آگاه نمودن بشريت از مکارم و محاسن اخلاقي را به اتمام رساند و همه مکارم اخلاقي پيش روي بشريت قرار گرفت.

امام علي(ع)پيرامون بعثت پيامبر(ص)و اهداف آن فرمود: بعث ا... محمد.ا... يامر بمحاسنِ الاخلاقِ.(همان، ج 17، ص 138)خدا محمد را برانگيخت... امر به محاسن اخلاقي مي نمايد.

مرحوم آيةا... ميرزا جواد تهراني در آغاز کتاب اخلاقي خويش در عنوان «يک هدف مهم بعثت» با استناد به سخنان پيامبر(ص)چنين مي نويسد: از آيات قرآن و احاديث چنين بر مي آيد که يک هدف مهم از بعثت انبياء به ويژه خاتم آنان راهنمايي به تهذيب اخلاق و پاک نمودن ارواح بشر از بديهاست و به عبارت ديگر تربيت مردم و بيان دستورات و قوانيني در زندگي است که مردم در سايه فراگرفتن و به کار بستن آنها به صلاح واقعي و سعادت حقيقي و خوشبختي زندگي دنيا و آخرت نائل گردند و از پليديها و زشتيها و آشفتگيها محفوظ بمانند. (آئين زندگي و درسهاي اخلاق اسلامي/ جواد تهراني/ ص 1)

نویسنده: محمدرضا جواهری

منبع: روزنامه قدس